دایره کنترل من
«من نمی‌تونم این چیزها رو کنترل کنم»
کودکان هر روز با اتفاقات مختلفی روبه‌رو می‌شوند؛ بعضی از این اتفاقات در کنترل آن‌ها هستند و بعضی دیگر نه.
گاهی کودک از رفتار دوستش ناراحت می‌شود، از اینکه کسی حرف او را گوش نکرده عصبانی می‌شود، درباره اتفاقی که قرار است بیفتد نگران است یا تلاش می‌کند چیزی را تغییر دهد که اساساً در اختیار او نیست.
در چنین موقعیت‌هایی ممکن است کودک احساس درماندگی، خشم، نگرانی یا ناامیدی کند.
یکی از مهارت‌های مهم برای رشد عاطفی کودک این است که یاد بگیرد بین چیزهایی که می‌تواند کنترل کند و چیزهایی که نمی‌تواند کنترل کند تفاوت بگذارد.
بسته آموزشی «دایره کنترل من» با هدف کمک به کودکان برای شناخت این تفاوت و پیدا کردن راه‌های مناسب‌تر برای مواجهه با موقعیت‌های خارج از کنترل طراحی شده است.
دایره کنترل چیست؟
«دایره کنترل» یک مفهوم ساده و قابل درک برای کمک به کودک است تا اتفاقات مختلف زندگی خود را از نظر میزان کنترل‌پذیری بررسی کند.
در یک طرف، موضوعاتی قرار دارند که کودک می‌تواند تا حدی روی آن‌ها اثر بگذارد؛ مانند انتخاب رفتار خودش، تلاش کردن، درخواست کمک، نحوه صحبت کردن یا واکنش او به یک موقعیت.
در طرف دیگر، موضوعاتی قرار دارند که کودک نمی‌تواند آن‌ها را کنترل کند؛ مانند رفتار و تصمیم‌های دیگران، بعضی اتفاقات گذشته یا بسیاری از اتفاقات غیرمنتظره.
کودک با شناخت این تفاوت می‌تواند انرژی خود را بیشتر روی بخش‌هایی بگذارد که واقعاً امکان تغییر آن‌ها را دارد.
چه چیزهایی در کنترل من هستند؟
کودک می‌تواند یاد بگیرد که بعضی از انتخاب‌ها و رفتارهای خودش در محدوده کنترل او قرار دارند.
برای مثال:
- اینکه چگونه با دیگران صحبت کنم.
- اینکه برای انجام یک کار چقدر تلاش کنم.
- اینکه وقتی عصبانی هستم چه واکنشی نشان بدهم.
- اینکه احساس خودم را چگونه بیان کنم.
- اینکه از کسی کمک بخواهم یا نه.
- اینکه اشتباه خودم را بپذیرم و دوباره تلاش کنم.
- اینکه برای حل یک مشکل چه کاری انجام دهم.
شناخت این موارد به کودک کمک می‌کند احساس توانمندی بیشتری داشته باشد و بداند حتی وقتی نمی‌تواند یک اتفاق را تغییر دهد، هنوز می‌تواند درباره واکنش خودش تصمیم بگیرد.
چه چیزهایی در کنترل من نیستند؟
بعضی اتفاقات، حتی اگر کودک خیلی بخواهد، تحت کنترل او نیستند.
برای مثال:
- نظر و احساس دیگران
- رفتار دوستان و همکلاسی‌ها
- تصمیم‌های دیگران
- اتفاقاتی که در گذشته رخ داده‌اند
- بعضی اتفاقات غیرمنتظره
- اینکه دیگران همیشه با خواسته ما موافق باشند
- اینکه همه ما را دوست داشته باشند
شناخت این موضوع به معنای بی‌تفاوت شدن یا دست کشیدن از تلاش نیست؛ بلکه به کودک کمک می‌کند انرژی خود را صرف چیزهایی نکند که امکان کنترل آن‌ها را ندارد.
وقتی نمی‌توانم چیزی را کنترل کنم، چه کار کنم؟
گاهی کودک می‌داند که نمی‌تواند یک اتفاق را کنترل کند، اما هنوز نمی‌داند با احساسات خودش چه کار کند.
در این شرایط می‌توان به کودک کمک کرد که:
اول: احساس خودش را بشناسد و نام‌گذاری کند.
دوم: تشخیص دهد آیا این اتفاق در دایره کنترل او قرار دارد یا نه.
سوم: اگر قابل کنترل است، درباره یک اقدام مناسب فکر کند.
چهارم: اگر خارج از کنترل اوست، روی چیزهایی تمرکز کند که می‌تواند تغییر دهد؛ مانند رفتار، انتخاب و واکنش خودش.
این فرآیند می‌تواند به کودک کمک کند به جای اینکه درگیر «چرا این اتفاق افتاد؟» یا «چرا او این کار را کرد؟» بماند، از خودش بپرسد:
«حالا من چه کاری از دستم برمیاد؟»
این مهارت چه کمکی به کودک می‌کند؟
شناخت دایره کنترل می‌تواند به کودک کمک کند:
- احساسات خود را بهتر بشناسد.
- با نگرانی و ناکامی بهتر مواجه شود.
- تفاوت میان مسئولیت خود و دیگران را تشخیص دهد.
- روی تصمیم‌ها و رفتارهای خودش تمرکز کند.
- احساس توانمندی و کنترل بیشتری داشته باشد.
- هنگام مواجهه با مشکلات، به دنبال راه‌حل بگردد.
- بپذیرد که همه چیز همیشه مطابق خواسته او پیش نمی‌رود.
- انرژی ذهنی خود را صرف موضوعات قابل تغییر کند.
یک مهارت مهم برای زندگی
کودک نمی‌تواند همه اتفاقات زندگی را کنترل کند؛ اما می‌تواند به‌تدریج یاد بگیرد چگونه با اتفاقات مختلف روبه‌رو شود.
هدف این آموزش این نیست که کودک نسبت به مشکلات بی‌تفاوت شود یا تصور کند هیچ کاری از دستش برنمی‌آید. برعکس، کودک یاد می‌گیرد بین «چیزی که می‌توانم تغییر دهم» و «چیزی که باید بپذیرم» تفاوت بگذارد.
وقتی کودک یاد می‌گیرد انرژی خود را روی بخش قابل کنترل زندگی‌اش بگذارد، می‌تواند با آرامش و آگاهی بیشتری با چالش‌ها مواجه شود.
دایره کنترل من
همه چیز در کنترل من نیست؛
اما همیشه می‌توانم ببینم چه چیزی در کنترل من هست و از همان‌جا شروع کنم. 🌱
دیدگاه‌های دوره
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفری باشید که دیدگاه می‌دهد!