اجازه نداری اذیتم کنی
بسته آموزشی رفتار قاطعانه به کودک
کودکان در مسیر رشد خود با موقعیت‌های مختلفی روبه‌رو می‌شوند؛ ممکن است کودکی اسباب‌بازی آنها را بدون اجازه بردارد، وارد حریم شخصی‌شان شود، حرف ناخوشایندی بزند، آنها را مسخره کند یا از آنها بخواهد کاری انجام دهند که دوست ندارند.
در چنین موقعیت‌هایی، بعضی کودکان سکوت می‌کنند، بعضی از ترس ناراحت کردن دیگران چیزی نمی‌گویند و بعضی دیگر ممکن است با خشم و پرخاشگری واکنش نشان دهند.
اما بین سکوت کردن و پرخاشگری، مهارت مهم دیگری وجود دارد: رفتار قاطعانه.
«اجازه نداری اذیتم کنی» یک بسته آموزشی با هدف آشنا کردن کودک با مفهوم قاطعیت و کمک به او برای شناخت حق و مرزهای شخصی خودش است؛ تا کودک یاد بگیرد بدون آسیب زدن به دیگران، از خودش دفاع کند و در موقعیت‌های ناخوشایند بتواند نظر و خواسته خود را بیان کند.
قاطع بودن یعنی چه؟
قاطع بودن به این معنی نیست که کودک همیشه مخالفت کند یا با صدای بلند با دیگران صحبت کند.
رفتار قاطعانه یعنی کودک بتواند خواسته، احساس یا مخالفت خود را به شکل روشن و محترمانه بیان کند.
کودک قاطع می‌تواند بگوید:
- «من این کار رو دوست ندارم.»
- «لطفاً به وسایلم دست نزن.»
- «نه، من نمی‌خوام.»
- «این حرفت منو ناراحت کرد.»
- «اجازه بده خودم تصمیم بگیرم.»
- «اگر ادامه بدی، من از یک بزرگ‌تر کمک می‌گیرم.»
هدف این است که کودک بداند برای حفظ آرامش و احترام، لازم نیست همیشه خواسته دیگران را قبول کند.
قاطعیت با پرخاشگری فرق دارد
یکی از نکات مهم این آموزش، آشنایی کودک با تفاوت میان قاطعیت، منفعل بودن و پرخاشگری است.
کودکی که همیشه سکوت می‌کند ممکن است نتواند از خواسته‌ها و مرزهای خود دفاع کند.
از طرف دیگر، کودکی که برای دفاع از خودش به کتک زدن، توهین کردن یا تهدید کردن روی می‌آورد نیز هنوز مهارت قاطعیت را به شکل سالم یاد نگرفته است.
در رفتار قاطعانه، کودک یاد می‌گیرد که:
«من حق دارم از خودم دفاع کنم، بدون اینکه به دیگری آسیب بزنم.»
در این بسته آموزشی چه چیزهایی یاد می‌گیریم؟
در این بسته، کودک با مفاهیم و مهارت‌هایی آشنا می‌شود که به او کمک می‌کنند در موقعیت‌های اجتماعی مختلف واکنش مناسب‌تری داشته باشد.
از جمله:
- آشنایی با مفهوم رفتار قاطعانه
- شناخت تفاوت قاطعیت، پرخاشگری و سکوت
- شناخت حق و مرزهای شخصی
- تمرین «نه گفتن» در موقعیت‌های مختلف
- بیان خواسته‌ها و احساسات به شکل روشن
- تقویت اعتمادبه‌نفس در ارتباط با دیگران
- شناخت موقعیت‌هایی که نیاز به کمک گرفتن دارند
- تمرین حفظ حریم شخصی
- آشنایی با روش برخورد با رفتارهای آزاردهنده
- تمرین استفاده از لحن و زبان بدن مناسب
- یادگیری اینکه چه زمانی باید از یک بزرگسال قابل اعتماد کمک گرفت
«نه» گفتن یک مهارت مهم است
بسیاری از کودکان تصور می‌کنند اگر به دیگران «نه» بگویند، ممکن است دوست‌داشتنی نباشند یا دیگران از آنها ناراحت شوند.
در این آموزش، کودک یاد می‌گیرد که نه گفتن همیشه به معنی بی‌ادبی یا خودخواهی نیست.
کودک حق دارد در بسیاری از موقعیت‌ها نظر و انتخاب خودش را داشته باشد و اگر چیزی برایش ناخوشایند است، بتواند مخالفت خود را بیان کند.
تمرین این مهارت می‌تواند به کودک کمک کند تا در روابط با همسالان، محیط مدرسه و موقعیت‌های روزمره، اعتماد بیشتری برای بیان خواسته‌های خود داشته باشد.
وقتی کسی کودک را اذیت می‌کند چه کار کند؟
یکی از اهداف مهم این بسته، آموزش واکنش مناسب در برابر رفتارهای آزاردهنده است.
کودک می‌تواند یاد بگیرد که ابتدا احساس و موقعیت را تشخیص دهد، سپس با صدای واضح و محکم مخالفت خود را بیان کند و اگر رفتار آزاردهنده ادامه پیدا کرد یا احساس خطر داشت، از یک بزرگسال قابل اعتماد کمک بگیرد.
به کودک باید یادآوری شود که درخواست کمک نشانه ضعف نیست.
گاهی بهترین و امن‌ترین واکنش، دور شدن از موقعیت و اطلاع دادن موضوع به والد، معلم یا یک بزرگسال قابل اعتماد است.
نقش والدین در آموزش قاطعیت
والدین نقش مهمی در شکل‌گیری این مهارت دارند.
کودکی که در خانه فرصت بیان نظر، انتخاب و مخالفت محترمانه را دارد، فرصت بیشتری برای تمرین رفتار قاطعانه پیدا می‌کند.
والدین می‌توانند با:
- گوش دادن به نظر کودک
- احترام گذاشتن به احساسات او
- اجازه دادن به انتخاب‌های متناسب با سن
- آموزش مرزهای شخصی
- تمرین موقعیت‌های مختلف در قالب بازی
- تشویق کودک به بیان خواسته‌هایش
- پرهیز از شرمنده کردن کودک هنگام «نه» گفتن
به رشد این مهارت کمک کنند.
این بسته برای چه کودکانی مناسب است؟
این بسته می‌تواند برای کودکانی مناسب باشد که:
- در بیان خواسته‌های خود مشکل دارند.
- معمولاً نمی‌توانند به دیگران «نه» بگویند.
- از ناراحت شدن دیگران می‌ترسند.
- در روابط با همسالان به راحتی کوتاه می‌آیند.
- برای دفاع از خود یا بیان مخالفت خود نیاز به تمرین دارند.
- گاهی برای دفاع از خود به پرخاشگری متوسل می‌شوند.
- نیاز دارند مفهوم مرزهای شخصی و احترام متقابل را بهتر یاد بگیرند.
هدف نهایی آموزش
هدف «اجازه نداری اذیتم کنی» این نیست که کودک همیشه با دیگران مخالفت کند یا در هر موقعیتی وارد درگیری شود.
هدف این است که کودک به تدریج یاد بگیرد:
من ارزشمندم.
احساسات و خواسته‌های من مهم هستند.
می‌توانم محترمانه «نه» بگویم.
لازم نیست برای پذیرفته شدن، همیشه خواسته دیگران را قبول کنم.
و اگر نتوانستم به تنهایی از خودم مراقبت کنم، می‌توانم از یک بزرگسال کمک بگیرم.
قاطعیت، مهارتی است که به کودک کمک می‌کند در کنار احترام به دیگران، احترام به خودش و مرزهایش را نیز یاد بگیرد.
«نه» گفتن بی‌ادبی نیست؛
گاهی «نه» گفتن یعنی من از خودم مراقبت می‌کنم.
دیدگاه‌های دوره